PHÁP THOẠI: “HÀNH HẠNH BỒ-TÁT THEO TƯ TƯỞNG KINH HOA NGHIÊM”

Sáng ngày 05/08/2025 (nhằm ngày 12/06 năm Ất Tỵ), tại Trí Thắng Đường, trường hạ chùa Vạn Thiện, chư hành giả An cư đã trang nghiêm đón tiếp Thượng tọa Thích Nguyên Bình, Trụ trì chùa Long Quang, quang lâm và ban pháp thoại với chủ đề: “Yếu chỉ tư tưởng Đại thừa”.

Hành Bồ Tát đạo theo tư tưởng Kinh Hoa Nghiêm là con đường tu tập rộng lớn, viên mãn, dẫn đến Phật quả được xây dựng trên nền tảng của trí tuệ Bát-nhã, tâm đại bi và sự tương dung, tương tức giữa tất cả các pháp. Kinh Hoa Nghiêm là một trong những bộ kinh quan trọng bậc nhất của Đại thừa, đặc biệt trong truyền thống Phật giáo Hoa nghiêm tông, với tư tưởng trung tâm là pháp giới duyên khởi, lý sự vô ngại, và Bồ Tát hạnh vô tận.

Hành Bồ Tát đạo trong kinh này là sự tu tập phổ hiền hạnh nguyện, thông qua việc phát tâm Bồ Đề, tu tập công hạnh trong suốt vô lượng kiếp, nhằm lợi tha và tự lợi, thành tựu trí tuệ và từ bi viên mãn. Đặc điểm chính của hành Bồ Tát đạo trong Kinh Hoa Nghiêm là lấy Tâm Bồ đề là gốc, tâm Bồ đề là căn bản của mọi công hạnh. Bồ Tát phát tâm vì lợi ích tất cả chúng sinh, nguyện thành Phật để độ khắp pháp giới.

Kinh dạy: “Quên mất tâm Bồ đề mà tu các thiện pháp, gọi là hành tà đạo.”. Mười hạnh nguyện Phổ Hiền thể hiện trọn vẹn tinh thần lý sự viên dung, lợi tha vô ngã, và tâm bình đẳng trong việc hành đạo Bồ Tát. Tu hành trong pháp giới trùng trùng duyên khởi. Kinh Hoa Nghiêm nhấn mạnh tánh viên dung của các pháp: mọi sự vật hiện tượng không rời nhau mà tồn tại (Pháp giới trùng trùng duyên khởi). Vì vậy, tu một hạnh là tu tất cả hạnh, cúng dường một Đức Phật là cúng dường tất cả chư Phật, độ một chúng sinh là độ tất cả.

Bồ Tát trong Kinh Hoa Nghiêm không rơi vào nhị nguyên phân biệt, mà thấy được lý trong sự, sự dung thông nhau, không chướng ngại. Đây là cảnh giới “một là tất cả, tất cả là một”, được ví như hoa trong gương, trăng đáy nước, có – không đều không hai. Hành đạo giữa thế gian Bồ Tát không xa lìa thế gian để tìm giác ngộ, mà trụ trong pháp giới, thân cận chúng sinh, dùng mọi phương tiện thiện xảo để hóa độ.

Kinh dạy: “Biết tất cả pháp đều như huyễn hóa, mà vẫn không bỏ đại bi, cứu độ chúng sinh.” Tu qua 52 địa vị Bồ TátBồ Tát đạo trong kinh này được trình bày theo lộ trình 52 cấp bậc: 10 tín → 10 trụ → 10 hạnh → 10 hồi hướng → 10 địa → Đẳng giác → Diệu giác. Đây là lộ trình tu chứng của một vị Bồ Tát từ khi phát tâm cho đến khi thành Phật.

Hành trình cầu đạo của Thiện Tài Đồng Tử trong phẩm Nhập Pháp Giới của Kinh Hoa Nghiêm là một biểu tượng siêu việt của Bồ Tát đạo – một tiến trình tu tập vô cùng sâu sắc, phong phú và viên mãn. Đây là một ẩn dụ sống động cho con đường giác ngộ của người cầu đạo, đặc biệt là của Bồ Tát – từ phát tâm Bồ đề đến thành tựu Diệu giác. Thiện Tài Đồng Tử là một cậu bé phát tâm cầu đạo. Theo lời dạy của Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, cậu bắt đầu cuộc hành trình tham vấn 53 vị thiện tri thức, mỗi vị đại diện cho một hạnh, một phương diện tu hành khác nhau.

Điểm cần lưu ý trong hành trình cầu đạo của Thiện Tài Đồng Tử là khởi điểm bằng tâm Bồ Đề. Thiện Tài bắt đầu hành trình không vì mong cầu quyền năng hay trí thức thế gian, mà vì muốn thành tựu Phật đạo để độ tất cả chúng sinh. Điều này thể hiện rõ tinh thần “phát Bồ Đề tâm” là nền tảng đầu tiên và tối thượng của Bồ Tát đạo. Không chấp pháp, mỗi vị thiện tri thức dạy một pháp môn khác nhau. 53 vị thiện tri thức bao gồm tỳ-kheo, cư sĩ, vua chúa, đồng nam đồng nữ, kỹ nữ, trời, rồng, Bồ Tát v.v. Mỗi vị dạy một pháp hạnh không trùng lặp, thậm chí có khi rất nghịch thường (như kỹ nữ dạy đạo – tượng trưng cho sự phá chấp tướng). Pháp môn là vô lượng, không nên chấp một pháp nào là tối thượng. Cần mở rộng tâm học hỏi, khai mở trí tuệ tùy duyên.

Tinh thần cầu học không ngã mạn, dù đã học qua bao nhiêu thiện tri thức. Thiện Tài chưa bao giờ tự cho mình là đủ, mà luôn khiêm cung, không ngừng học hỏi. Không so sánh đúng sai, cao thấp giữa các pháp môn, mà thấy tất cả tùy căn cơ và đều dẫn đến giải thoát. Phá chấp về hình tướng và giai tầng xã hội. Trong số 53 vị thiện tri thức có kỹ nữ, thợ dệt, vua chúa, phụ nữ mang thai, thần linh… Gợi mở tư tưởng chân lý không nằm trong hình tướng, ai cũng có thể là thiện tri thức nếu có trí tuệ, từ bi và thực hành chánh pháp. Không nên xem thường bất kỳ ai, vì ai cũng có thể là “Phật trong tương lai”.

Kết thúc hành trình bằng sự trở về Phổ Hiền Bồ Tát. Sau khi trải qua 52 địa vị, Thiện Tài cuối cùng trở về gặp Phổ Hiền Bồ Tát, biểu tượng cho hạnh nguyện viên mãn. Ngài dạy về Thập Đại Nguyện Vương và dẫn dắt Thiện Tài nhập pháp giới. Đây là dấu hiệu của sự viên dung lý sự, trí bi, là đỉnh cao của Bồ Tát đạo. Hành trình chính là cứu cánh, Thiện Tài không đạt giác ngộ ngay lập tức, mà giác ngộ qua từng bước hành trì, từng lần tiếp xúc thiện tri thức. Hành trình 53 lần tham vấn là quá trình tự chuyển hóa, thể hiện giáo lý trùng trùng duyên khởi – sự sự vô ngại.

Bài học rút ra là đạo không có hình tướng cố định, cần mở lòng và vượt qua định kiến. Mỗi người, mỗi hoàn cảnh đều có thể là pháp môn, Pháp giới là trường học lớn. Tâm cầu học và hạ mình là nền tảng để tiếp thu Đạo. Không nên dừng lại ở bất kỳ một thành tựu nào, phải liên tục tinh tấn, như Thiện Tài tiếp tục cầu đạo suốt hành trình. Hành trình cầu đạo của Thiện Tài Đồng Tử không chỉ là biểu tượng của quá trình tu chứng của một vị Bồ Tát, mà còn là tấm gương tu học cho bất kỳ ai đang trên đường tìm cầu giác ngộ.

“Tu không phải là trốn thế gian mà là nhập thế gian không nhiễm. Hành Bồ Tát đạo là bước đi trên con đường đầy hoa và cả chông gai, nhưng mỗi bước đi là một bước hóa độ.” Hành Bồ Tát đạo theo tinh thần Kinh Hoa Nghiêm không chỉ là một lý tưởng cao xa, mà là một con đường thực tiễn, được xây dựng trên nền tảng của tâm đại bi và trí tuệ, không chấp ngã, không phân biệt, thể nhập sự sự vô ngại pháp giới, tận lực vì chúng sinh, không cầu quả báo. Đây chính là con đường viên mãn của Bồ Tát hạnh, dẫn đến Phật quả một cách trọn vẹn nhất.