Thu, 07 / 2022 9:23 PM | Thiện Hưng

Sáng ngày 21/07/2022, TT. Thích Đồng Văn – Trưởng Phòng Sau đại học Học viện PGVN, Trụ trì chùa Viên Giác đã quang lâm Trí Thắng Đường trường hạ Chùa Vạn Thiện chia sẻ pháp thoại với đại chúng an cư với nội dung xoay quanh vấn đề “Thiền đạo trong Nghi lễ Phật giáo Bắc truyền”.

Thượng tọa Giảng sư chia sẻ, Thiền là một phương tiện để phát triển tâm linh. Bản thân từ thiền có nghĩa là tĩnh lự, quay lại soi sét nội tâm, ám chỉ sự mở mang về tâm linh hay sự phát triển của tâm. Thiền trong Phật giáo không chỉ hướng tới mục đích giúp tâm trí của ta tĩnh lặng mà còn là hướng đến sự thanh lọc, loại bỏ các phiền não trong tâm trí, những ảnh hưởng tiêu cực xuất phát từ tham sân si mạn nghi. Ngoài ra, thiền trong Phật giáo còn là để nuôi dưỡng, phát triển những đức tính tốt như lòng từ bi, sự tự tin, trí tuệ… giúp người thực hành đạt được trạng thái tinh thần tích cực, có được những hiểu biết mới về cuộc sống. Ở đây, chữ “thiền” ta dùng để hiểu là nhằm chỉ cho người tu như: thiền sư (thầy tu), thiền môn (cửa chùa, hay nhà chùa), tu thiền (người tu theo Phật giáo)…

Để thực hiện các nghi lễ trong Phật giáo đòi hỏi vị chủ sự cần có một công phu tu tập và định lực cao mới có thể làm tốt được, không vướng vào nhân quả nợ đàn-na tín thí. Hiện nay có nhiều khái niệm được hiểu và nhìn nhận không còn như nghĩa gốc của nó, ví dụ như chữ  “kinh sư” đây là cụm từ chỉ cho vị cao tăng được triều đình coi trọng làm vị thầy hướng dẫn cho vua chúa hoàng cung; ngày nay chỉ được hiểu như thầy cúng chuyên làm các nghi lễ trong Phật giáo. Phật giáo phải phát huy hết vai trò, chức năng, khả năng, hiệu năng, hiệu dụng sẵn có của mình, trên khắp mọi lĩnh vực, trong cuộc sống xây dựng, bảo vệ phát triển Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Nhất là bảo tồn, bảo tàng, bảo trì nâng cao những giá trị ưu việt, những nét đẹp thẩm mỹ “Toàn chơn thiện mỹ” của văn hóa nghệ thuật Phật giáo cả về sắc tướng lẫn tâm linh, để cùng sánh bước song hành với văn hóa nghệ thuật của dân tộc Việt Nam. Bởi lẽ, nghi lễ Phật giáo trong giai đoạn lịch sử hiện đại, nó bao giờ cũng đóng vai trò rất quan trọng không thể thiếu được, nhất là con người thực hiện nghi lễ.

Với bản sắc văn hóa dân tộc, với khả năng dung nhiếp Nho Lão học, trong dòng tư tưởng Phật học của mình ngầm chảy nuôi dưỡng đời sống tâm hồn của người dân nước Việt, nổi bậc nhất là vào thời đại Lý, Trần, nghi lễ Phật giáo Việt Nam với truyền thống lâu dài đó, trải qua bao hàng bao thế kỷ, nay đến lúc chúng ta luôn phải đối mặt trước thời đại mới, một thời đại mà thế giới bao la trùng trùng điệp điệp trước kia đang thu nhỏ dần lại, bởi nền văn minh hiện đại thông tin toàn cầu. Nơi đó, không có phép con người dừng lại cục bộ, phân biệt.

Nghi lễ nền âm nhạc của Phật giáo Việt Nam ngày xưa đã đạt đến một trình độ thánh thiện, điều đó chúng ta có thể tìm thấy qua những tư liệu của các vị Tổ sư để lại. Thế nhưng, lễ nhạc của Phật giáo Việt Nam ngày nay về hình thức lẫn nội dung quả thật đã thua kém các bậc tiền nhân rất xa thăm thẳm. Nó không còn bộc lộ được nét sống tâm linh siêu việt (không hồn) như lễ nhạc cổ điển ngày xưa. Hơn thế nữa, Hán văn không còn được mấy ai chú trọng, nên mỗi khi đọc tụng kinh bằng chữ Hán Việt thì lại có đọc mà thông hiểu thì chẳng mấy ai …! Làm sao có thể thâm nhập rừng Thiền chân lý ngay khi chúng ta xưng dương tán tụng. Chính vì thế mà vai trò của những người làm công tác Nghi lễ ngày nay cần phải chú tâm biết chuyển hóa như thế nào để vừa có thể duy trì truyền thống cao đẹp của các bậc thầy Tổ ngày xưa, vừa mang tính chất khế lý và khế cơ của quần chúng ngày nay.

Để tiếp nối truyền thống “Tương tục truyền thừa” phương tiện tùy duyên, đòi hỏi người hành giả thực hành Nghi lễ phải quán triệt sâu sắc giáo lý Phật-đà, triệt để không phô trương hình thức bên ngoài không đúng Chánh pháp, không đúng hình thức bản sắc dân tộc miền, không khéo người đời cho đó là mấy ông sư “cải lương”. Từ đó làm cho Nghi lễ Phật giáo trở thành mê tín dị đoan, ảnh hưởng đến nét trong sáng của Nghi lễ Phật giáo Việt Nam. Ta cũng nên đấu tranh loại trừ những hành vi tiêu cực lạm dụng lễ nghi hình tướng quá độ. Vậy, ngay lúc này hơn ai hết chúng ta cần phát triển nội tâm là điều quan trọng tối ưu, hầu để góp phần xây dựng bảo trì và luôn chỉnh trang nền Nghi lễ Phật giáo đậm đà bản sắc văn hóa Phật giáo Việt Nam và văn hóa dân tộc.

Ban TT – TT hạ trường

Bài viết cùng chuyên mục