TẤM GƯƠNG BUÔNG XẢ CỦA ĐỨC PHẬT

Sáng ngày 06/08/2025, tại trường hạ chùa Vạn Thiện, Thượng tọa Thích Thiện Thuận – Chủ hương kiêm Giám luật hạ trường đã quang lâm Trí Thắng Đường ban bố thời pháp thoại đến chư hành giả với chủ đề: “Buông xả”.

Trong lịch sử Phật giáo, tấm gương buông xả của Đức Bổn Sư Thích-ca Mâu-ni là một biểu tượng cao quý và sâu sắc nhất. Ngài không chỉ giảng dạy về “buông xả” (Pali: naiṣkramya – xuất ly), mà chính cuộc đời của Ngài là hiện thân sống động cho tinh thần xuất trần thượng sĩ ấy. Dưới đây là những minh chứng tiêu biểu cho tinh thần buông xả của Đức Thế Tôn, cùng những bài học thiết thực cho người học Phật hôm nay.

Khi còn là Thái tử Tất-đạt-đa, Ngài sống trong nhung lụa cung vàng điện ngọc, được vua cha Tịnh Phạn kỳ vọng nối ngôi cai trị vương quốc Ca-tỳ-la-vệ. Thế nhưng, sau khi chứng kiến nỗi khổ Sinh – Lão – Bệnh – Tử, Ngài đã dũng cảm từ bỏ tất cả để dấn thân tìm con đường giải thoát cho mình và muôn loài. Buông xả ở đây không phải là từ bỏ vì chán nản, mà là do trí tuệ thấu rõ đâu là giá trị tạm bợ, đâu là giá trị vĩnh hằng. Trải qua 6 năm khổ hạnh nơi rừng già, chỉ dùng một hạt mè hoặc hạt gạo mỗi ngày, cơ thể Ngài gầy đến mức chạm tay vào có thể đếm được từng đốt xương sườn. Ngài sẵn sàng hy sinh thân xác để truy cầu chân lý giác ngộ. Buông xả ở đây không chỉ là của cải vật chất, mà còn là xả ly chấp thủ vào thân thể – cội nguồn của dục vọng và khổ đau.

Sau 6 năm khổ hạnh mà chưa đạt được giác ngộ, Đức Phật từ bỏ con đường tu tập cực đoan. Ngài tiếp nhận bát cháo sữa từ nàng Tu-xà-đa và bước vào con đường trung đạo – tránh xa cả hai cực đoan: khổ hạnh và hưởng thụ. Đây là bài học quý giá về việc buông bỏ chấp thủ vào hình thức, quan kiến sai lầm để hướng đến con đường đúng đắn đưa đến giải thoát. Sau khi thành đạo dưới cội Bồ-đề, ban đầu Đức Phật định nhập Niết-bàn, vì nhận thấy giáo pháp quá thâm sâu, e rằng thế gian khó thể thấu đạt. Nhưng rồi, với lòng từ bi vô lượng, Ngài quyết định quay lại hóa độ chúng sinh suốt 45 năm, không ngơi nghỉ. Ngài đã buông xả sự an lạc độc cư để bước vào cõi trần đầy phiền não, cứu độ vô lượng hữu tình. Đó là đỉnh cao của hạnh Bồ-tát, buông chấp vào sở đắc, sẵn sàng hy sinh vì lợi ích muôn loài.

Những bài học quý báu về sự buông xả:

• Buông xả để thấy rõ vô thường: “Tất cả các pháp hữu vi đều vô thường”. Biết buông là sống thuận theo lẽ thật, không còn dính mắc vào những điều thay đổi không ngừng.

• Buông xả để đạt tự do nội tâm: Càng nắm giữ, tâm càng trói buộc. Khi biết buông, tâm ta nhẹ nhàng, thanh thoát và an vui.

• Buông xả không phải là buông xuôi: Không phải từ bỏ tất cả một cách thụ động, mà là tỉnh thức chọn buông những gì không cần thiết để giữ lại điều cốt lõi: tâm thanh tịnh, lòng từ bi, trí tuệ sáng suốt.

• Buông xả là điều kiện để giác ngộ: Trong Bát Chánh Đạo, các yếu tố như Chánh tư duy, Chánh tinh tấn, Chánh định… đều đòi hỏi hành giả buông bỏ vọng tưởng, sai lệch và phiền não.

• Buông sân hận: Khi giận dữ, hãy biết dừng lại, hít thở sâu, đừng để lời nói và hành động gây tổn thương.

• Buông chấp ngã: Không ép người khác phải luôn theo ý mình.

• Buông quá khứ: Đừng tự dằn vặt vì lỗi lầm xưa cũ.

• Buông lo âu tương lai: Sống trọn vẹn trong hiện tại.

• Buông đúng sai: Tập lắng nghe và thấu hiểu thay vì tranh luận.

Cuộc đời Đức Phật là một hành trình buông xả – từ bỏ cung vàng điện ngọc, từ bỏ cực đoan, và cuối cùng là xả ly mọi sở đắc để dấn thân vào đời hóa độ chúng sinh. Qua đó, Ngài đã dạy chúng ta rằng: Buông xả không phải là mất mát, mà là sự trưởng thành trong tuệ giác và từ bi.