Lá vàng khóc lá xanh rơi

Thuở xưa, thời đức Phật còn tại thế, ở nước Xá-vệ, có Phạm chí nọ chỉ sanh được một đứa con gái duy nhất. Năm mười bốn, mười lăm tuổi, cô bé trở thành một thiếu nữ xinh đẹp tuyệt trần, lại thông minh và rất giỏi lý luận. Phạm chí rất mực thương yêu đứa con quý này. Nhưng bất hạnh thay, cô bé đột ngột phát bệnh nặng rồi qua đời; lại thêm vụ mùa năm đó lúa vàng bông trĩu hạt tự nhiên bị hỏa hoạn cháy rụi. Bất ngờ hứng chịu hai tai họa thảm khốc, Phạm chí đau buồn tột độ, tinh thần bấn loạn đờ đẫn như người điên dại, không sao giải tỏa được, khiến ông vô cùng tuyệt vọng. Nghe mọi người truyền nhau đức Phật là bậc đại thánh, thầy của trời người, Ngài có khả năng giảng giải đạo lý khiến người nghe quên hết ưu phiền, thoát được tai họa, Phạm chí liền tìm đến Kỳ Viên gặp đức Phật. Trong thời gian này, đức Phật ở đây thuyết pháp cho hàng đệ tử. Đến nơi, Phạm chí thành kính đảnh lễ, quỳ thẳng thưa:
– Bạch đức Thế Tôn! Con vốn hiếm muộn, chỉ có một đứa con gái duy nhất nên hết mực thương yêu; nhờ đó mà quên đi mọi ưu phiền trong cuộc sống, nhưng nó đột ngột lâm bệnh nặng rồi bỏ con ra đi vĩnh viễn. Trời sanh ra thứ tình cảm cha con sâu nặng, nên con vô cùng đau khổ. Cúi xin đức Thế Tôn thương xót chỉ dạy cho con cách giải tỏa nỗi đau này!
Đức Phật bảo Phạm chí:
– Trên đời có bốn điều không thể tồn tại mãi: có thường thì có vô thường, có giàu sang thì có nghèo hèn, có sum họp thì có chia ly, có khỏe mạnh thì có già chết.
Đức Thế Tôn bèn nói kệ:
Có thường thì có diệt
Gặp đây mai cách biệt
Lên cao rồi xuống thấp
Sanh tử lẽ thường nhiên.
Nghe kệ xong, Phạm chí tỏ ngộ, thấy lòng thanh thản vô bờ, nên xin đức Phật xuất gia làm tì-kheo. Vừa thưa xong, râu tóc Phạm chí tự rụng, trở thành tì-kheo, và nhờ quán chiếu tư duy vô thường, ông đắc quả A-la-hán.

(Trích từ kinh Pháp cú thí dụ – TT. Thích Thiện Thuận và ĐĐ. Thích Nguyên Trang dịch)