“Chớ để sự chân thành trong tu tập bị lợi dụng bởi vọng tâm. Tưởng là tu mà hóa ra lại nuôi lớn bản ngã. Thiền không phải là tạo ra điều gì mới, mà là ngay nơi hiện tại, dứt sạch phân biệt, buông cả thủ lẫn xả – mới thấy được tánh chân […]
“Chớ để sự chân thành trong tu tập bị lợi dụng bởi vọng tâm. Tưởng là tu mà hóa ra lại nuôi lớn bản ngã. Thiền không phải là tạo ra điều gì mới, mà là ngay nơi hiện tại, dứt sạch phân biệt, buông cả thủ lẫn xả – mới thấy được tánh chân thật…” Đó là thông điệp trọng tâm từ bài kệ số 29 trong Chứng Đạo Ca của Thiền sư Huyền Giác, được Hòa thượng Thích Nhuận Hải – Chứng minh BTS GHPGVN TP. Hồ Chí Minh, chứng minh trường hạ chùa Vạn Thiện chia sẻ và khuyến tấn đến hành giả an cư vào sáng ngày 28/07/2025 (nhằm mùng 4 tháng 6 nhuận năm Ất Tỵ).
Mở đầu, Hòa thượng khai thị: Con đường giải thoát có hai cửa, đó là vô sanh môn – dụng của nghiệp thanh tịnh, và sanh diệt môn – dụng của vọng nghiệp. Người tu cần hướng đến vô sanh, tức trở về với tánh thanh tịnh vốn có, buông bỏ mọi dính mắc về danh lợi, chứng đắc hay giải thoát. Để dẫn nhập, Hòa thượng đã trích dẫn tư tưởng nổi tiếng trong Đạo Đức Kinh của Lão Tử:
“Đạo khả đạo, phi thường đạo; Danh khả danh, phi thường danh”
Đây là lời cảnh tỉnh về sự giới hạn của ngôn ngữ trước chân lý. Đạo đích thực không thể diễn đạt bằng lời. Nếu còn nói được, gọi được, thì chỉ là biểu hiện – chưa phải bản thể. Tư tưởng này tương hợp sâu sắc với tinh thần Thiền tông: “Bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền, trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật.”
Trở lại với bài kệ số 29:
Xả vọng tâm, thủ chân lý,
Thủ xả chi tâm thành xảo ngụy.
Học nhân bất liễu dụng tu hành,
Chân thành nhận tặc tương vi tử.
Dịch nghĩa:
Bỏ tâm vọng mà giữ lấy chân lý,
Tâm còn chấp thủ và xả là đã rơi vào giả dối.
Người học đạo mà chưa rõ cách tu hành,
Chân thành lại xem giặc như con – lầm lạc biết bao!
Hòa thượng phân tích: Người sơ cơ khi tu học thường có tâm buông vọng, giữ chân, tưởng đó là đúng pháp. Nhưng khi còn chấp vào sự bỏ – giữ, tức là còn phân biệt nhị nguyên, thì chưa thực sự thể ngộ chân tánh. Thiền không phải là chọn cái tốt bỏ cái xấu, mà là vượt lên trên tất cả mọi đối đãi. Chỉ khi không còn thủ, không còn xả, mới thực sự bước vào pháp giới vô phân biệt. Đặc biệt, câu cuối bài kệ – “Chân thành nhận tặc tương vi tử” là lời cảnh tỉnh sắc bén. Dù tâm chân thành, nhưng nếu không thấy được vọng tưởng, thì dễ nhận vọng làm chân, nhận tặc làm con, dẫn đến tu hành sai lối. Hòa thượng nhấn mạnh: “Tu không phải là chạy theo phương tiện. Nếu chấp phương tiện làm cứu cánh thì sẽ càng đi xa Đạo.”
Qua bài kệ này, chư hành giả được nhắc nhở luôn giữ tâm tỉnh giác, không để tâm tu hành bị lợi dụng bởi ngã chấp, không xem hình thức là rốt ráo. Mọi pháp chỉ là giả danh, kể cả “thủ” và “xả”. Chỉ khi buông hết, mới có thể thực sự giải thoát. Buổi giảng kết thúc trong không khí trang nghiêm, tĩnh lặng. Chư hành giả đồng cảm sâu sắc trước lời dạy của Thiền sư Huyền Giác qua lời giảng giải minh triết và từ hòa của Hòa thượng Thích Nhuận Hải – bậc thầy mô phạm, đã sống trọn đời tu tập trong tinh thần “vô chấp nhi vô bất chấp”.
