Thuở xưa, đức Phật ở tinh xá Mỹ Âm, nước Câu-thiểm-ni, Ngài giảng giải rộng rãi chánh pháp cho bốn chúng đệ tử. Khi ấy có một đạo sĩ phạm chí tri thức thông thái, am hiểu nhiều kinh sách, quán thông mọi việc, chính vì điều đó mà ông ta cống cao ngã mạn, […]

Thuở xưa, đức Phật ở tinh xá Mỹ Âm, nước Câu-thiểm-ni, Ngài giảng giải rộng rãi chánh pháp cho bốn chúng đệ tử. Khi ấy có một đạo sĩ phạm chí tri thức thông thái, am hiểu nhiều kinh sách, quán thông mọi việc, chính vì điều đó mà ông ta cống cao ngã mạn, không xem ai ra gì, suốt ngày tìm kiếm đối thủ luận biện nhưng không một ai dám ra mặt. Hôm nọ, giữa ban ngày, ông cầm cây đuốc nghênh ngang đi vào chợ, mọi người ngạc nhiên hỏi:

– Tại sao giữa ban ngày, ông lại cầm đuốc?

Phạm chí đáp:

– Vì thiên hạ đều ngu tối, mắt không nhìn thấy, nên tôi cầm đuốc để soi cho họ thấy. Xem ra khắp cả thế gian không có ai dám tranh luận với tôi.

Đức Phật biết phạm chí có phước duyên đời trước có thể độ, nhưng tính tình cống cao, hiếu thắng, thích danh tiếng, cậy mình khinh người, chẳng nghĩ đến vô thường, nếu cứ như vậy thì sau này ông sẽ đọa vào địa ngục Thái Sơn vô số kiếp khó mong thoát khỏi. Muốn độ phạm chí này, nên đức Phật liền hóa làm một hiền giả ngồi giữa chợ, hỏi phạm chí:

– Tại sao ông làm vậy?

Phạm chí đáp:

– Vì mọi người ngu tối, ngày đêm chẳng thấy ánh sáng, nên tôi cầm ngọn đuốc để soi cho họ.

– Trong kinh có bốn pháp sáng suốt, ông có biết không?

– Không biết.

– Vậy ta nói cho ông nghe. Một là hiểu rõ thiên văn, địa lý điều hòa bốn mùa; hai là hiểu rõ tinh tú, thông thạo ngũ hành; ba là hiểu rõ phương pháp trị nước an dân; bốn là hiểu rõ việc điều binh khiển tướng chắc chắn không sơ suất. Ông là phạm chí có hiểu rõ bốn pháp này không?

Phạm chí hổ thẹn, ném cây đuốc, chắp tay tỏ lòng khuất phục. Đức Phật biết rõ tâm ý nên ông hiện lại thân Phật, hào quang rực rỡ chiếu khắp đất trời, dùng Phạm thinh nói kệ:

Hiểu biết được bao lăm

Đã khinh người quá lắm

Như kẻ mù cầm đuốc

Người sáng, mình tối tăm.

Đức Phật lại bảo phạm chí:

– Thật không có ai ngu như ông, giữa ban ngày cầm đuốc vào chợ. Những gì ông biết chỉ bằng hạt bụi.

Nghe lời quở trách, phạm chí hổ thẹn, cúi đầu đảnh lễ xin làm đệ tử. Đức Phật chấp thuận cho phạm chí làm sa-môn. Phạm chí tu tập tâm ý sáng tỏ, vọng tưởng lắng đọng, liền chứng A-la-hán.

 

(Trích từ kinh Pháp cú thí dụ – TT. Thích Thiện Thuận và ĐĐ. Thích Nguyên Trang dịch)