“Cái Thấy Của Người Chứng Đạo” – HT. Thích Nhuận Hải

Sáng nay ngày 31/07/2023, Hoà thượng Giáo thọ Thích Nhuận Hải – Chứng minh BTS GHPGVN tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã quang lâm về trường hạ chùa Vạn Thiện tiếp tục chia sẻ pháp thoại đến chư hành giả an cư loạt bài kệ số 10,11,12 của tác phẩm Chứng Đạo Ca.

Bài ca thứ 10:

Âm: “Tịnh ngũ nhãn, đắc ngũ lực,
      Duy chứng nãi tri nan khả trắc.
     Kính li khán hình kiến bất nan,
    Thủy trung tróc nguỵệt tranh niên đắc”.

Nghĩa:“Tịnh năm mắt, được năm lực,
Có chứng mới hay không lượng được.
Trong gương ngắm ảnh dễ thấy hình
Đáy nước mò trăng khôn nắm nguyệt.”

Hòa thượng phân tích: Ngũ căn là tín, tinh tấn, niệm, định, huệ. Ngũ nhãn là Phật nhãn, pháp nhãn, huệ nhãn, thiên nhãn, nhục nhãn. Tịnh nghĩa là thanh tịnh, không có sự ô nhiễm. Nếu tín căn được tịnh thì không có sự hoài nghi, chỉ thuần một lòng tin. Căn tinh tấn mà tịnh thì chỉ có tiến chớ không thoái. Niệm căn tịnh thì niệm niệm không có vọng. Định căn tịnh thì không bị tán loạn. Huệ căn tịnh thì không ngu si. Tịnh có thể ví như một chất dinh dưỡng làm cho các căn nói trên được tăng trưởng, sung vượng, thêm sức lực, cho nên tịnh năm căn sẽ có được ngũ lực, tức là tín lực, tinh tấn lực, niệm lực, định lực, huệ lực.

Người tu đạo phải tự mình hiểu rõ mình, không tìm kiếm ở bên ngoài, cũng không cần ai biết đến. Còn bề ngoài huênh hoang, lộ liễu, đi đâu cũng khoe mình, thì đó chỉ là loại thùng rỗng. “Duy chứng nãi tri nan khả trắc”, nghĩa là người ngoài cuộc không nhận ra, ai chứng được cảnh giới này thì trong lòng tự biết không thể bảo người khác biết cho, và ngay cả chính mình cũng không nói cho mình hay, như vậy chẳng tốt hay sao? “Kính lý khán hình kiến bất nan”, ngắm hình của mình trong gương thì đâu có khó khăn gì. Thủy trung tróc nguyệt tranh niêm đắc: Nhưng mò trăng ở đáy nước thì làm sao mò được? Ðại ý nói rằng chúng ta thấy người nào đã chứng đắc thì ngũ nhãn và ngũ lực khác với người thường, nhưng đó cũng chỉ là thấy một cách đại khái, chưa phải là nhận biết thực sự, mà chúng ta suy đoán cũng không được.

Bài ca thứ 11:

Âm:“Thường độc hành, thường độc bộ,
      Đạt giả đồng du niết bàn lộ.
      Điệu cổ thần thanh phong tự cao.
     Mao tụy cốt cương nhân bất cố”.

Nghĩa: “Thường một mình, thường tản bộ,
Đạt giả lại qua Niết Bàn lộ.
Điệu xưa thần nhẹ dáng thanh thanh,
Thân cứng xương gầy ai chiếu cố?”

Người tu đạo là phải thường sống một mình, không giao thiệp với ai, tránh các duyên, sống như vậy mới tốt. Tuy nhiên, sống như thế thì phải ở trên núi, không thể ở các nơi đô hội, vì đời sống xã hội phức tạp khiến người tu dễ bị lung lạc, khó cho việc tu hành. Như một mình đi lên núi, trú ở một nơi không ai đi tới, mới đúng là chân chánh tu hành. Qua đây Hòa Thượng kể câu chuyển về ngài Phật Ấn và Tô Đông Pha, cũng vì đùa bỡn mà hai vị tu hành trong núi phải xả thân đầu thai lại để tiếp tục đường tu của mình.

Thường độc bộ, thường thường ngồi tĩnh tọa một mình, không sợ lẻ loi, không sợ vắng lặng, cũng không sợ thiếu người trò chuyện. Cùng những ai đã thông đạt, những ai trí huệ đã mở, người đã khai ngộ đi trên con đường Niết bàn. Mạo tụy cốt cương nhân bất cổ, tuy thân hình gầy ốm nhưng cứng cỏi, cương nghị. Tinh thần thì vững chắc, không gì lay chuyển, luôn luôn giữ nét tôn nghiêm, chẳng ai dám xâm phạm.

Bài ca thứ 12:

Âm:“Cùng Thích tử, khẩu xưng bần,
    Thực thị thân bần đạo bất bần.
    Bần tắc thân thường phi lũ hạt,
   Đạo tắc tâm tàng vô giá trân”

Nghĩa: “Hèn con Phật, miệng xưng nghèo,
Rõ thực thân nghèo đạo chẳng nghèo.
Nghèo ắt thân thường manh áo chắp,
Đạo ắt tâm hằng châu báu đeo”.

Cùng Thích Tử tức là người xuất gia nghèo. Thích Tử là người xuất gia, là đệ tử của Phật Thích Ca. Khẩu xưng bần, thường thường tự xưng mình là bần tăng, chớ không phải phú tăng. “Thực thị thân bần đạo bất bần”, tuy trông bề ngoài thân hình có vẻ nghèo khổ, nhưng bên trong thì đạo không nghèo, bởi vì có đạo đức, đạo đức rất giàu. Trên thân thì khoác áo vá, vậy là nghèo. Chữ hạt nghĩa là màu sắc bị phai. Nói về đạo thì bên trong chứa chất một thứ trân quý vô giá, đó là hạt ngọc như ý quý vô cùng.